قاليچه سليمان بر فراز تهران

مه 24, 2008 at 6:41 ق.ظ. بیان دیدگاه

آن روز كه شهردار سابق تهران، ساختمان شهرداری در خیابان بهشت را به قصد ساختمان ریاست جمهوری در پاستور ترك مي‌كرد، بسیاری نسبت به سرنوشت پروژه پرحرف و حدیث مونوریل كنجكاو بودند. با اين حال  هنوز پس از گذشت حدود چهار سال از كلنگ‌زنی این پروژه، همچنان سرنوشت آن در ابهام قرار دارد. درحالي كه سهميه‌بندي بنزين نياز روزافزون كلانشهرها به سرمايه‌گذاري در سيستم حمل‌ونقل شهري به‌خصوص در شهر تهران را مي‌طلبد و متروي تهران تشنه تامين اعتبار است، مونوريل اين روزها تبديل به سوژه‌اي براي جنجال‌هاي بعضا سياسي (!) شده‌ است.اوج اين جنجال به هفته‌هاي گذشته بازمي‌گردد كه پخش يك كليپ تبليغاتي توسط سازمان بهينه‌سازي مصرف سوخت باعث واكنش برخي اعضاي شوراي شهر تهران شد و دوباره شعله بحث‌ها در مورد مونوريل را از زير خاكستر بيرون كشيد.

تجربه ديگران
طبق آمارهاي مستند، در سراسر دنيا تنها سيصد كيلومتر خط مونوريل و در مقابل، بيش‌ از 8000 كيلومتر خط مترو وجود دارد. تنها 15 كشور دنيا مونوريل را به عنوان بخش كوچكي از سيستم حمل و نقل در برخي شهرهاي خود به كار گرفته‌اند و تعداد خطوط فعال مونوريل در شهرهاي جهان تنها 47خط است و عمده توجه مديران شهري در به‌كارگيري مونوريل در حمل‌ونقل عمومي، كاركرد توريستي آن است. در حقيقت مي‌توان گفت در هيچ جاي جهان مونوريل به صورت گسترده ساخته نشده است.در ژاپن كه كليپ مورد بحث دولت و صداوسيماي خودمان از مونوريل آن به نيكي ياد مي‌كند، تنها 10خط مونوريل به طول 106كيلومتر وجود دارد. آمريكا با 10خط مونوريل جمعا به طول 6/52 كيلومتر در رده دوم است كه نيمي ‌از آن هم در «ديزني‌لند»ها نصب شده‌ است. در مالزي هم كه 5 خط، جمعا به طول 3/28 كيلومتر، دارد، مونوريل وسيله‌اي براي تردد در مناطق توريستي است. پس از اين كشورها، آلمان با 5/23كيلومتر و 3 خط، چين با 5/23 كيلومتر و سه خط، سنگاپور با 2/10 كيلومتر و سه خط و استراليا با 9/6كيلومتر و سه خط، انگليس با 7/4 كيلومتر و 2 خط، كره با 4/4كيلومتر و دو خط در رده‌هاي بعدي قرار دارند. در تمام اين كشورها عمده سيستم حمل‌ونقل عمومي ‌به عهده مترو و اتوبوس است.

هزينه‌هاي مونوريل
ساخت هر كيلومتر مترو در ايران با احتساب ايستگاه، 25ميليون دلار هزينه عمراني دارد. هزينه تجهيزات و واگن و سيستم سوييچينگ و… نيز با فرض سرخط دو دقيقه (فاصله زماني بين حركت هر قطار) به ازاي هر كيلومتر در حدود 20 ميليون دلار است كه مجموعا معادل 45 ميليون دلار مي‌شود. اين سرمايه‌گذاري ظرفيت جابجايي 100هزار نفر در ساعت را دارد و به دليل زيرزميني بودن آن لطمه‌اي به بافت شهري و چشم‌اندازهاي فضايي شهر وارد نمي‌كند.اما مونوريل سيستمي‌گران است زيرا با همان سرخط دو دقيقه، هزينه ساخت آن متناسب با نوع سازه و تكنولوژي ريلي بين 8 تا 45 ميليون دلار به ازاي هر كيلومتر است.مونوريلي كه قراربود در مسير ميدان صادقيه به فرودگاه مهرآباد ساخته شود از نوعي است كه در مالزي استفاده مي‌شود و هزينه آن حدود 36 ميليون دلار در هر كيلومتر است.  البته اين هزينه بدون در نظر گرفتن هزينه تملك زمين‌هايي است كه در مسير مونوريل قرار مي‌گيرند كه متناسب با ارزش تجاري زمين‌ها متفاوت خواهد بود. اين خط صرفا ظرفيت جابجايي ده هزار نفر در ساعت را فراهم مي‌كند. به راحتي مي‌توان محاسبه كرد كه هزينه جابه‌جايي يك نفر با مونوريل حداقل هشت برابر هزينه جابجايي يك نفر با مترو است.

مشكلات مونوريل
كارشناسان حمل و نقل، فناوري مونوريل را داراي سه مشكل مهم مي‌دانند؛ نخست آن‌كه سيستم مونوريل از نظر سوييچينگ ريسك نسبتا بالايي دارد و به همين دليل از اين سيستم نمي‌توان به صورت گسترده استفاده كرد.در هيچ جاي دنيا از مونوريل در شبكه‌هايي با طول بيش از چهار يا پنج كيلومتر استفاده نشده مگر در مسيرهاي مستقيم بدون تقاطع كه آن هم در هشتاد درصد موارد كاربرد توريستي و تفريحي دارد. مشكل دوم به هوايي بودن مونوريل بازمي‌گردد. اگر به هر دليل خطري در مونوريل در حال حركت ايجاد شود (نظير آتش‌سوزي يا زلزله) به راحتي امكان تخليه مسافران وجود نخواهد داشت. ايراد سوم هم اثري است كه مونوريل در مخدوش كردن جلوه و چشم‌انداز شهر دارد. از اين جهت مونوريل مشابه طرحي است كه پيش‌از اين براي راه‌اندازي اتوبوس هوايي در حاشيه خيابان وليعصر، از ميدان ونك تا چهارراه پارك وي مطرح شده و به دليل مخالفت كارشناسان متوقف شد.به اين ترتيب، شايد راه‌اندازي مونوريل در محدوده‌هاي توريستي تهران مثل ارگ براي بازديد جهانگردان از كاخ‌گلستان، موزه ايران باستان و مجموعه عظيم موزه‌هايي كه قرار است در آن ناحيه ساخته شوند منطقي بوده و جهانگردان را از ترافيك سرسام‌آور خيابان امام خميني و 15خرداد رهايي بخشد، يا براي اتصال نمايشگاه بين‌المللي به چهارراه پارك‌وي يا پل تجريش و محدوده كاخ‌موزه سعدآباد بتوان از مونوريل استفاده كرد، اما آنچه مسلم است اين كه مونوريل قرار نيست در مناطق پرتراكم، گره‌گشاي حمل‌و نقل باشد.اين در حالي است كه در سال‌هاي اخير برخي از كشورهايي كه خطوط مونوريل دارند به دليل هزينه بالا و كارايي نازل آن شروع به جمع‌آوري اين سيستم از ناوگان حمل و نقل عمومي‌خود كرده‌اند يا فقط در موارد تفريحي مثل شهربازي‌ها يا نمايشگاه‌ها از آن استفاده مي‌كنند. علي‌اكبر آقايي مغان‌جويي، رئيس كميسيون عمران مجلس با بيان اين‌كه با توجه به هزينه‌هاي پروژه و طول خط، براي ساخت هر كيلومتر مونوريل بيش از 30 ميليون دلار هزينه مي‌شود، مي‌گويد: در اين صورت شاخص قيمت تمام شده براي يك كيلومتر به ظرفيت جابه‌جايي مسافر در حالت فشرده براي مونوريل 15002 دلار مي‌شود كه اين مبلغ براي ظرفيت عادي و پر به ترتيب 2341 و 2112 خواهد بود.» براي مقايسه بدانيد كه شاخص قيمت تمام شده يك كيلومتر به ظرفيت جابه‌جايي مسافر در خط 4 متروي تهران با ظرفيت نهايي44250 سفر در ساعت با فاصله زماني حركت 2 دقيقه، تنها برابر  900 دلار است.آقايي با اشاره به اين‌كه هزينه ساخت يك كيلومتر متروي شهري تهران 5/27 تا 30 ميليون دلار است، مي‌افزايد: اگر حتي سرمايه‌گذاري را در جهت تكميل خطوط ريلي و متروي شهري تهران و حتي گسترش آن به شهرهاي اقماري مثل پرند، فرودگاه امام، هشتگرد، مهرشهر و حتي شهريار و ورامين نيز داشته باشيم، باز هم ضرورت توسعه زير ساخت‌هاي ريلي و قطار شهري تهران بيش از اين احساس مي‌شود. اگر توانستيم خطوط زير ساخت ريلي شهري تهران را با شهرك‌هاي اقماري آن تكميل كنيم، قطعا طراحي و محاسبه مونوريل به عنوان اتصال دهنده و كامل كننده شبكه ريلي و قطار شهري كمك خواهد كرد و شايد با 3 خط متروي موجود، در درجه اول ضرورت توسعه و افزايش اين خطوط در اولويت اهميت قرار گيرد.

150 ميليارد تومان پول بي‌زبان
با تمام اين اوصاف، آنچه واكنش كارشناسان حوزه مديريت شهري را برانگيخته، اختصاص 150ميليارد تومان اعتبار براي احداث مونوريل در سطح شهر تهران است. مهرداد تقي زاده مشاور ارشد شهردار تهران در امورحمل ونقل و ترافيك در اين باره مي‌گويد: معمولا از مراجع تصميم‌گيري رده بالاي كشور نظير دولت انتظار تصويب مصوبات كلي مي‌رود؛ مثلا تصويب تامين اعتبار گسترش حمل و نقل ريلي درون شهري؛ حال اين‌كه در اين شيوه حمل و نقل از چه نوع تكنولو‍ژي استفاده شود، بايد در رده‌هاي كارشناسي بررسي و تصميم گيري شود. معمولا مونوريل در اكثر كشورهاي پيشرفته دنيا جز‌و حمل و نقل عمومي‌محسوب نمي‌شود بلكه كاربردي تفريحي و توريستي دارد، حتي در گزارش‌هاي جهاني مربوط به حمل ونقل عمومي‌درمورد مونوريل (قطار هوايي تك ريلي) مطلبي منعكس نمي‌شود.
اين كارشناس حمل و نقل و ترافيك و مشاور سابق وزير راه و ترابري، شروع استفاده از مونوريل در دنيا را از سطح شهربازي‌ها دانسته و مي‌گويد: در هيچ كشوري از مونوريل به عنوان شبكه حمل و نقل عمومي‌استفاده نمي‌شود. حتي عليرغم آن‌چه خيلي‌ها فكر مي‌كنند، ساخت و راه اندازي مونوريل از مترو نه تنها ارزانتر نيست بلكه گرانتر است زيرا ظرفيت حمل مونوريل حدود 10 تا 25 هزار نفر است ولي ظرفيت حمل مترو50 تا 100 هزار نفر در ساعت است.  نمونه درست به ‌كارگيري مونوريل در كشور را مي‌توان شهر تبريز دانست.تقي‌زاده، مشاور عالي شهردار با تأكيد بر اين‌كه اظها‌رنظرهايش صرفا كارشناسانه بوده و جنبه علمي‌دارد، مي‌گويد: فكر مي‌كنم در گزارش‌هايي كه زمان مديريت سابق در شهرداري تهران تهيه شده بود، تدوين كنندگان به تمام زوايا دقت نكرده‌بودند وگرنه بعيد است دولت تصميمي‌برخلاف مصالح مردم بگيرد. اگر بودجه 150 ميليون دلاري اختصاص يافته از محل تبصره 13 توسط هيات دولت به جاي مونوريل صرف توسعه خطوط مترو و افزايش ظرفيت واگن‌هاي آن مي‌شد،  بازدهي آن به مراتب سريع‌تر و بيشتر‌ بود.

قطار هوايي به همه جاي ايران مي‌رود؟
اما با وجود همه انتقادها و ديدگاه‌هاي كارشناسي مخالفان، ناگهان اعلام شد كه طرح احداث قطار هوايي براي همه شهرهاي كشور به تصويب رسيده است.خبر فوق را نيز نه مقام مسوول در شوراي شهر كه معاون هماهنگي امور عمراني وزارت كشور اعلام كرد و گفت: به‌زودي استفاده از مونوريل در تهران اجرايي مي‌شود و استانهاي ديگر نيز متقاضي قطار هوايي (مونوريل) هستند.

مونوريل؛ كم‌كارآمد ولي لوكس 
روزگاري موونوريل، قاليچه سليمان براي ريه‌هاي شهر نام‌گرفته بود و امروز وسيله حمل‌ونقل باكلاس. روزگاري بيش از 237 كيلومتر را براي احداث مونوريل پيش‌بيني كرده بودند و نمي‌دانستند طول كل خطوط مونوريل در جهان معادل 273 كيلومتر است. از قرار در آن روزها همه آماده بودند تا ركورد جهاني خطوط مونوريل را براي شهر تهران به دست آورند. در اين ميان هيچ كسي صداي اعتراض كارشناسان و برنامه‌ريزان شهري را نشنيد.‌حتي هنگامي كه شوراي شهر تهران در اعتراض به احداث مونوريل در تهران هرگونه ‌سرمايه‌گذاري شهرداري در آن را غيرقانوني اعلام كرد اما انگار گوش هيچ‌كس، بدهكار نبود.همه چيز آماده بود براي آمدن قاليچه سليمان به شهر. نه كسي از آمارها و ارقام مختلف سخن به ميان مي‌آورد و نه راه‌حلي جدي براي مشكل چندين ساله حمل‌ونقل شهر طراحي شده‌بود. در آن روزها براي ايجاد باور ميان مردم، درست مثل امروز اقدام مي‌كردند كه بگويند: «لابد لوكس و  باكلاس‌است». در سال 83 قرار بود 17 خط مونوريل در تهران احداث شود كه طول مجموع‌ آن در حدود 237 كيلومتر بود اما اين طرح خيلي زود به بن‌بست رسيد. در ابتدا براي احداث آن هزينه‌اي معادل 2 ميليارد تومان  در هر كيلومتر  عنوان شد اما اين تنها آغاز ماجرا بود. درست چند ماه بعد شهرداري كه قرار نبود در اين طرح سرمايه‌گذاري كند، طي گزارش‌هاي متوالي 8 و سپس 17 ميليارد تومان براي انجام اين طرح  پيش‌بيني كرد. اما تمام اين اتفاقات نتوانست مونوريل را به سامان برساند. مونوريل مثل قاليچه‌ سليمان بر سر شهر به پرواز درنيامد و تنها در انديشه‌ كساني جان گرفت كه تلقي همه‌سويه‌اي از حمل‌ونقل عمومي شهر نداشتند و نمي‌توانستند تصور كنند چيزي كه آنان را مفتون كرده، در تمام دنيا منسوخ شده است و هيچ شهر بزرگي در دنيا نيست كه اين شيوه حمل‌ونقل را برگزيند. گو اينكه «باكلاس» باشد.
Advertisements

Entry filed under: دسته‌بندی نشده.

روز خداحافظي‌ام خاطره انگيزترين روز زندگي‌ام بود دعاي خير مردم در طبابت، بيشتر از دوران نمايندگي است

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Blog Stats

  • 18,342 hits

بیشترین کلیک شده‌ها

دیدگاه‌های اخیر


%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: